ظرفیت‌های بالا، چالش‌های مزمن و بهره‌برداری ناقص

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مرکز ایلام؛ استان مرزی مهران فرصتی مناسب برای عبور از چالش‌های اقتصادی است؛ اما برای استفاده بهینه از این ظرفیت، باید زیرساخت‌ها را فراهم کرد.

موقعیت جغرافیایی و استراتژیکی مرز مهران:

استان ایلام با داشتن ۴۳۰ کیلومتر مرز زمینی مشترک با کشور عراق از قابلیت‌های بالایی در زمینه صادرات کالا برخوردار است در واقع در میان همه استان‌های که در غرب کشور قرار دارند، این استان ایلام است که بیشترین مرز زمینی را با عراق دارد.

این استان بااستان‌های دیاله، واسط و میسان عراق هم مرز است.

بر اساس آمار‌ها میزان صادرات کالا از طریق مرز مهران به کشور عراق چند سال پس سقوط رژیم بعث و از آغاز کار صاردات در آن حدود یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار بود ه است.

مرز بین‌المللی مهران به‌عنوان اصلی‌ترین گذرگاه صادراتی استان ایلام به عراق؛ با وجود نقش کلیدی در صادرات غیرنفتی، به دلیل مشکلات زیرساختی، اداری و لجستیکی، با کندی فرآیند صادرات و افزایش هزینه‌های تجاری مواجه است.

اهمیت مرز مهران در صادرات:

مرز مهران، سهم قابل‌توجهی در صادرات کالا‌های ایرانی به بازار عراق دارد و بخش عمده‌ای از تولیدات کشاورزی، مصالح ساختمانی و کالا‌های مصرفی از این مرز صادر می‌شود. 

موقعیت جغرافیایی مناسب و نزدیکی به مراکز مصرف عراق، این مرز را به یک فرصت اقتصادی راهبردی تبدیل کرده است.

به گفته کارشناسان اقتصادی؛ با فعال شدن کامل ظرفیت‌های مرز مهران می‌توان میزان صادرات در این مرز را به حدود ۱۰ میلیارد دلار در سال افزایش داد.

مسائل و مشکلات اصلی صادرات از مرز مهران:

نارسایی‌های زیرساختی و محدود بودن فضای پایانه صادراتی و ازدحام کامیون‌ها:

کمبود انبار‌های استاندارد و سردخانه‌ها، به‌ویژه برای محصولات کشاورزی.

 فرسودگی بخشی از تأسیسات مرزی و تجهیزات تخلیه و بارگیری

تجار فعال در مرز مهران می‌گویند: کوچک بودن محوطه گمرک، معطل شدن کامیون‌ها به علت نبودن زیرساخت‌های لازم و تعطیل شدن گمرک در بعضی ایام سال؛ ازجمله مشکلات صادرات درمرز مهران است.

احمدی یکی از فعالان اقتصادی در مرز مهران می‌گوید: در حال حاضر تجار ترکیه‌ای سهم بالایی را در بازار‌های عراق تصاحب کرده‌اند.

 وی در ادامه افزود: بازار یابی موفق و ارتقا سطح کیفی محصولات صادراتی باعث شده است تا میزان صادرات کالا‌ها از ترکیه به کشور عراق به حدود ۲۰ میلیارد دلار در سال افزایش پیدا کند و این در حالی است که مرز مهران که مهم‌ترین مرز زمینی کشور برای صادرات کالا به کشور عراق است؛ چشم انداز روشنی در این زمینه نداشته باشد. 

حسینی یکی دیگر از تجار فعال در مرز مهران که نزدیک به دو دهه است در این مرز کار واردات و صادرات کالا در انجام می‌دهد، نیز می‌گوید: در سال‌های اخیر شاهد رشد استفاده از محصولات کشور چین در عراق هستیم.

وی تاکید کرد: رقابت در بازار‌های خارجی نیازمند حمایت بیشتر دولت از تجار است و در کنار آن می‌بایست از ابزار دیپلماسی نیز برای حمایت از صادر کنندکان استقاده شود.

حسینی افزود: نوسانات قوانین طرف عراقی یکی از مهم‌ترین مشکلات تجار ایرانی است؛ از طرفی برخی زیر ساخت‌های مرز مهران مانند: نبود سردخانه برای نگهداری محصولات فاسد شدنی نیز بر میزان صادرات در این مرز تاثیر نامطلوبی گذاشته است. 

مشکلات گمرکی و بروکراتیک:

زمان‌بر بودن تشریفات گمرکی و تداخل وظایف دستگاه‌های مستقر در مرز و 

 نبود رویه ثابت و شفاف در اجرای مقررات صادراتی

ضعف سامانه‌های الکترونیکی و اختلال مقطعی در ثبت و ترخیص کالا

رییس اتاق بازرگانی استان می‌گوید: عوامل متعددی باعث شده؛ تا میزان صادرات در مرز مهران نه تنها بر اساس چشم انداز در نظر گرفته شده افزایش پیدا نکند؛ بلکه طی سال‌های اخیر کاهش پیدا کرده است و به حدود یک میلیارد و پانصد میلیون دلار برسد.

به گفته سیدمحمد موسوی‌نسب؛ براساس قرارداد بین گمرک ایران و شرکت انبار‌های عمومی گمرک مهران، توسعه محوطه گمرک، راه‌اندازی برج نوری، بیمه کارگران، نصب دستگاه‌های تخلیه و بارگیری کالا و صدور قبض انبار به عهده شرکت انبار‌های عمومی گمرک مهران است؛ اما این شرکت به تعهدات خود عمل نکرده است.

رییس اتاق بازرگانی استان همچنین از آمادگی بخش خصوصی برای توسعه فضای فیزیکی گمرک مهران و مشارکت در توسعه زیرساخت‌های آن خبر داد.

این درحالی است که عمار حائری سرپرست شرکت انبار‌های عمومی گمرک مهران می‌گوید: برای توسعه محوطه گمرک مهران از سوی بخش خصوصی نیاز به کسب موافقت گمرک کشور است.

وی افزود: صادر نشدن قبض انبار از مشکلات مهم صادرات مرز مهران است؛ زیرا فعالان اقتصادی ایرانی و عراقی از پرداخت هزینه صدور قبض انبار خوداری می‌کنند و رویه غلط تخلیه کالا در محوطه گمرک رایج شده است.

 موانع فرامرزی:

محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی طرف عراقی در پذیرش برخی کالا‌ها

و کاهش ساعات کاری مرز مقابل در برخی مقاطع

یکی دیگر از مسائل صادرات در مرز مهران، تعطیلی گمرک همزمان با برگزاری اربعین حسنیی و تردد زوار از طریق این مرز به عتبات عالیات است؛ بر اساس اعلام ستاد عتبات عالیات بیش از ۶۵ درصد زوار هر سال از طریق مرز مهران راهی عتبات عالیات می‌شود و با توجه به جاجایی میلیونی زوار در این مرز در ایام اربعین صادرات کالا در مرز مهران متوقف می‌شود؛ همین عامل باعث می‌شود تا برای تجار فعال در مرز مشکلاتی ایجاد شود.

 چالش‌های حمل‌ونقل:

کمبود کامیون و افزایش هزینه حمل در دوره‌های پرتردد

صف‌های طولانی در محوطه‌های خروجی و نبود مدیریت مؤثر ترافیک کامیون‌ها 

پیش‌بینی نشدن مسیر‌های جایگزین در زمان ازدحام

فریدون همتی، نماینده مردم استان در مجلس شورای اسلامی معتقد است که می‌توان این مشکل را تا حد زیادی با برنامه‌ریزی مرتفع کرد.

به گفته همتی؛ در موسوم اربعین باید بااستفاده از جاده‌های فرعی و جایگزینی بازارچه موقت استان، همچون بازارچه چیلات در شهرستان دهلران و هلاله در شهرستان مهران صادرات کالا را ادامه داد.

نماینده مردم استان ایلام در مجلس شورای اسلامی در ادامه افزود: می‌توان در کنار برگزاری و حضور مردم در مراسم اربعین با طراحی یک نقشه جامع، کار صاردات در مرز مهران را انجام داد تا وقفه‌ای در آن ایجاد نشود.

سهراب کمری، مدیرکل گمرکات استان ایلام هم تعرفه صادراتی بالاتر در مرز مهران نسبت به سایر مرزها، اجرا نشدن یک طرح جامع برای گمرک استان ایلام در زمان راه‌اندازی مرز مهران و فضای ناکافی در محدوده گمرک را ازمشکلاتی اصلی عنوان کرد که صادرات در این مرز را با چالش رو به رو کرده است.

البته در سال‌های اخیر تلاش شده؛ تا با استفاده از ظرفیت‌های دپیلماسی فرصت‌های بیشتری برای استفاده از قابلیت‌های مرز مهران فراهم شود.

 با تلاش احمد کرمی، استاندار ایلام امسال نمایشگاه‌های متعددی در استان‌های هم مرز با این استان در عراق برپا شده است؛ تا تجار و صاحبان صنایع در استان بتوانند صنایع دستی خود را در این نمایشگاه‌ها عرضه کنند؛ و بنابر اعلام مدیرکل گمرکات استان ایلام؛ با تلاش‌های انجام شده مسؤلان کشور عراق در استا‌های همجوار با استان ایلام نیز قرار است؛ سقف همکاری‌های خود برای افزایش صادرات در این مرز را بهبود ببخشند.‌

می‌توان گفت با توجه به اینکه مرز مهران دارای کمترین فاصله زمینی با کشور عراق است؛ طراحی یک طرح جامع در این مرز و حل مشکلات صادرکنندگان و استفاده از ظرفیت‌های بازاریابی، بتوان چشم‌انداز‌های نوینی برای رشد صادرات در این مرز را ایجاد کرد.

خبرنگار: مهناز ایازی